Metody prowadzenia badań

Ponieważ oko ludzkie nie rozróżnia obiektów mniejszych od 0,1 mm, a większość komórek roślinnych i zwierzęcych ma wymiary w granicach 10-100 mikrometrów, aby je obejrzeć należy posłużyć sie mikroskopem. Najpowszechniej stosowane mikroskopy świetlne powiększają obraz około tysiąckrotnie, co umożliwia dostrzeganie obiektów o średnicy około 0,1 mikrometra (np. komórek bakterii).

Do obserwacji można wykorzystać preparaty gotowe dostępne m.in. w sklepie dfoto, ale te najprostsze można spróbować wykonać samemu.

Przygotowanie preparatów

Wśród metod przygotowania preparatów mikroskopowych można wyróżnić: utrwalanie, sporządzanie skrawków oraz barwienie.

Utrwalanie polega na zabiciu organizmów, komórek lub tkanek odczynnikami chemicznymi, które utwardzają i zachowują strukturę komórek. Do utrwalaczy należą np. alkohol, aldehyd mrówkowy (formaldehyd), czy kwas pikrynowy.

Cięcie skrawków tkanek można przeprowadzić za pomocą specjalnego urządzenia - mikrotomu lub ręcznie używając ostrej żyletki. Najważniejsze, by odcięte skrawki były jak najcieńsze (zazwyczaj grubości 5-10 mikrometrów) i równej grubości. Warto obejrzeć nawet rozerwane "nieudane" skrawki, ponieważ przy cięciu ręcznym najcieńsze skrawki jednej warstwy komórek mogą ulec rozerwaniu, a pod mikroskopem są najciekawsze.

Barwienie służy wyodrębnieniu wskazanych struktur komórkowych lub składników chemicznych, (np. ściana komórkowa, materiały zapasowe, chloroplasty itp.). Dla uzyskania określonego efektu należy użyć właściwego barwnika.

Obserwacje przyżyciowe

Organizmy żyjące w wodzie (np. wrotki, orzęski, ameby, drożdże) można obserwować na żywo w ruchu. W tym celu wystarczy kroplę wody (z hodowli lub z pobranej cześniej próbki, np. ze stawu) umieścić na szkiełku podmiotowym. Przy obserwacji z obiektywami 4-10x nie jest konieczne nakrywanie kropli szkiełkiem nakrywkowym. Mocniejsze obiektywy należy już chronić przed zabrudzeniem za pomocą szkiełka nakrywkowego, ponieważ odległość obiektywu od preparatu jest bardzo mała. Do obserwacji większych organizmów (np. widocznych gołym okiem rozwielitek Daphnia magna, czy larw bezkręgowców wodnych) najlepiej użyć tzw. szkiełka podstawowego "z łezką" - zagłębieniem.

Szybko poruszającym się organizmom można ograniczyć ruchliwość za pomocą włókien celulozy (np. z bibuły), włókien szklanych, albo gumy arabskiej, gliceryny lub kropli śluzu z siemienia lnianego. Można również za pomocą bibuły delikatnie odciągnąć część wody spod szkiełka nakrywkowego.

Podczas długotrwałej obserwacji światło mikroskopu może nadmiernie podgrzać wodę, co prowadzi do śmierci organizmów.

Uwaga! Obiektyw 100x powinno się używać zawsze z kroplą płynu imersyjnego (balsam kanadyjski), który nakłada się na szkiełko nakrywkowe.